تهران زمین

اندیشه، سفر، تجربه

تور پیاده روی لاله زار تا بازار

حمیدرضا مشیر

مسافت: 3 کیلومتر

مدت زمان: 30/2 ساعت

اگر دوست دارید که با تهران قدیم  آشنا شوید با ما همقدم شوید.

 لاله زار نماد تجدد و نوگرایی در زمان خود بود و شانزه لیزه تهران لقب گرفته بود. بسیاری از تئاترها، رستوران‌ها، تجارتخانه‌ها،کاباره ها، پیاله فروشیها، خیاط خانه‌ها، سینماها و فروشگاه‌های معروف ایران در این خیابان قرار داشتند.

 

لاله زار نو

در شروع سلطنت رضا شاه و دوران شهرداری تيمسار بوذرجمهری لاله زار امتداد يافت و لاله زار نو شکل گرفت که در ميانه اش چهارراهی به نام مسيو کنت، اولين رئيس پليس ايران را در خود داشت و بسياری از رجال قاجار در آنجا خانه های بزرگ داشتند و مظفر فيروز نوه فرمانفرما که از تحصيل در اروپا بازگشت در همانجا اولين پاساژ به سبک فرنگی را داير کرد و اولين سينمای روباز مجهز نيز در همانجا بود که به سرعت بوتيک هائی با اجناس خارجی و مغازه های مد را در خود جا داد.

 

 

اگر مترو سوار باشید می توانید ایستگاه دروازه دولت پیاده شوید و به سمت شرق سمت چپ خیابان انقلاب حرکت کنید که به سر خیابان لاله زار نو می رسید، جاییکه قصد داریم مسیر خود را آغاز کنیم. با ورود باین خیابان مغازه هایی که سیم و کابل برق می فروشند بر می خورید. ولی به غیر از لوازم الکتریکی چند تایی پیراهن فروشی و یک کلاه فروشی هم در لابه لای مغازه ها پیدا می شود.

از ابتدای مسیر تا خیابان منوچهری حدود 20 دقیقه ای به طول می انجامد. در خیابان تقوی بنای کوشک و خانه پدری صادق هدایت(1)( نزدیک سفارت دانمارک) قرار دارد.

خیابان منوچهری هم بورس انواع مختلف کیف و چمدان وکمربند است و همینطور عتیقه فروشی هم دارد. البته کیف ها اکثرا مردانه هستند اما در خیابان سپهسالار(خ صف) که نزدیک خیابان سعدی است بورس کیف و کفش زنانه می باشد.

کمی پایین تر از خیابان منوچهری، حدود 5 دقیقه، می رسیم به یک کلاه فروشی. در ادامه مسیر، سمت راستمان خانه پیرنیا(2) در کوچه پیرنیا و سمت چپ هتل رستوران مرکزی ایران را داریم. در خانه پیرنیا در حال حاضر "موسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل" در آنجا مستقر است.

پیرنیا

این خانه متعلق به حسن پیرنیا معروف به مشیرالدوله بوده بوده است.

چند از پیرنیا:

  • پیرنیا، زمانی که پدرش وزیر امور خارجه شد، به ایران بازگشت و در سفر اول مظفرالدین شاه به اروپا، به عنوان مترجم و منشی امین‌السلطان ، جزء همراهان شاه بود.
  • حسن پیرنیا، در سال ۱۲۹۳، به نخست وزیری رسید و بعدها نیز چند دوره به این سمت انتخاب شد. اتفاقاتی نظیر قیام شیخ محمد خیابانی و حوادث آذربایجان و ابتدای نهضت جنگل و ظهور رضا خان پهلوی، برای به دست گیری قدرت، از جمله رویدادهای نوبت‌های دیگر نخست وزیری اوست.

 

 

هتل بزرگ لاله زار(3) هم در نبش تقاطع لاله زار نو و جمهوری قرار گرفته که البته نمای آن فقط از آن دوران باقیمانده. لاله زار نو اینجا به پایان میرسد. از خیابان جمهوری عبور می کنیم نبش لاله زار جنوبی سمت راست قنادی معیلی(4)، از قنادی های قدیمی، را می بینیم که هنوز پابرجاست. اینجا می توانید برای استراحت بشینید و بستنی نونی یا فالوده میل کنید. 

. فتحعلي شاه و محمد شاه سواره از ارگ براي گردش به باغ لاله زار مي رفتند و هر وقت سفيري يا نماينده اي ازطرف دولتهاي خارجي به تهران وارد ميشد، درباغ لاله زار از آنها پذيرائي ميكردند. ژنرال گاردان مامور ناپلئون هم چند روزي در باغ لاله زار اقامت داشته و پس از آن مامورين انگليس، اتريش و غيره كم و بيش به لاله زار آمده اند. حدود صد و پنجاه سال پيش براي اولين بار تلگراف به ايران آورده شد و آنرا در باغ لاله زار نصب كردند، اما طولي نكشيد كه آنرا به ميدان توپخانه بردند و به جاي آن با آوردن چند حيوان وحشي لاله زار به باغ وحش تبديل شد. در سال 1284 هجري قمري قرار بر اين شد كه شهر تهران را از چهار طرف بزرگ كنند ناصر الدين شاه دستور داد دوازده دروازه براي تهران بسازند كه از آن جمله دروازه دولت بود، همينكه دروازه دولت را ساختند باغ لاله زار داخل شهر افتاد و اهميت خود را از دست داد.

 

 

لاله زار قدیم

ناصرالدین شاه پس از بازگشت از سفر اول فرنگستان به خیال احداث خیابانی مانند«شانزه لیزه» در «دارالخلافه» افتاده و دستور داده بود که از میان باغ مصفای لاله‌زار خیابان بکشند، زمین‌های اطراف خیابان نیز میان «مقربین درگاه» تقسیم شد.

. از وقايع تاسف انگيزي كه در خيابان لاله زار قديم رخ داد ترور صنع الدوله هدايت وزير ماليه وقت است، كه در عصر روز ششم صفر 1329 هجري قمري در سر چهار راه لاله زار بدست چند قفقازي تبعه روسيه تزاري اتفاق افتاد

کافه ماکسیم در لاله زار پاتوق نیما یوشیج بود؛ کافه ای در زیر زمین که فضای مناسبی برای د کلمه ی شعر نیما فراهم می آورد. در همین کافه بود که شعر مرغ آمینش را خواند. سروصدای زیادی به پا کرد.

 

 

 

 

 

 

به سمت پایین راه می افتیم. بعد از حدود 5 دقیقه پیاده روی دست چپتان کوچه رفاهی است که از آنجا برج مخبرالدوله هویداست.

مسیر را پی میگیریم و 10 دقیقه بعد به کوچه اتحادیه می رسیم. انتهای کوچه خانه امین السلطان(معروف به اتحادیه)(5) است که سردر آن قرنیز و آجرکاری زیبایی دارد.

امین السلطان

میرزا علی اصغرخان امین السلطان، صدراعظم سه پادشاه قاجار، ناصرالدین‌شاه، مظفرالدین‌شاه و محمدعلی‌شاه بود. به ترتیب به القاب صاحب‌جمع، امین‌السلطان، و اتابک اعظم ملقب بود.

امتیاز لاتاری، امتیاز فروش توتون و تنباکو، از مهمترین امتیازاتی بودند که با دلالی امین السلطان و ملکم خان ناظم الدوله به انگلیسیها داده شد

 

امین السلطان و ناپلئون

- وقتى دايى جان ناپلئون فاتح جنگهاى كازرون و ممسنى در بستر مرگ افتاد، بستگانش چنان پيش رويش به جان هم افتادند كه پيرمرد همو كه عمرى را در نبرد با انگليسى ها به سر آورده بود، دست به دعا برداشت واز خدا خواست تا انگليسى ها را برساند و او را از دست اين قوم و خويش نجات دهد! وقتى كه مرد، گويى اين اشرافيت قديم ايران بود كه حيات اجتماعى خود را وداع مى گفت تا روزگارى ديگر را بياغازد؛ اشرافيت كه ديگر هيچ از آن نيست، مگر مرده ريگى در گوشه و كنار شهر و از دايى جان آنچه باقى است خانه اى است كه ديگر نسترن ندارد؛ اما از دلدادگى سعيد و ليلى، چشم چرانى و شوخ طبعى اسدالله ميرزا، حيله گرى آقاجان و سادگى مش قاسم خاطره ها دارد: لاله زار، كوچه اتحاديه، خانه اتحاديه(ایران - چهارشنبه ۲۵ آذر ۱۳۸۳). سریال دائی جان ناپلئون به کارگردانی ناصر تقوایی در خانه امین السلطان(اتحادیه) فیلمبرداری شده است.

 

در ادامه مسیر تئاتر پارس(6) را خواهیم دید. که فاصله زمانی آن از خانه اتحادیه 5 دقیقه است.

تئاتر پارس

اولین نمایش خیمه شب بازی در این محل توسط وسیمی به اجرا در آمد و تا سال 1318 این مکان را تماشاخانه فرهنگ می نامیدند. نخستین نمایشنامه ای که در تئاتر پارس اجرا شد، "ولپن" بود.

این سالن آخرين بار نمايشنامه "لبخند" به کارگردانی جعفر رازپوش را به صحنه برد هر ماه دو اجرا داشت اما ماههای آخر از نظر مالی به تنگنا افتاد و از آذرماه 83 تعطیل شد.

 

حدود 10 دقیقه لاله زار را به سمت میدان توبخانه(م. امام خمینی) طی می کنیم تا به کوچه باربد(معروف به ملی که نام سینمایی به همین نام بوده) می رسیم. در این کوچه سینماهایی چون نادر، و شهرزاد و ملی وجود داشته است.

به لاله زار بر می گردیم و سمت راست گراند هتل قرار دارد البته الان تبدیل به مغازه های الکتریکی شده و دیگر به چشم نمی آید حتی بعضی از مغازه دارها هم خیلی اطلاعاتی ندارند.

حالا دیگر ساختمان مخابرات واقع در میدان امام خمینی معلوم می شود. میدان امام خمینی که می شویم قصد داریم از خیابان ناصر خسرو به سمت بازار حرکت کنیم. اما اگر قصد داشته باشید که از سردر باغ ملی عبور کنید و سری به موزه پست و موزه ملی ایران بزنید  باید از سمت راست به راه خود ادامه دهید.

در میدان امام خمینی چند ساختمان هستند که جلب توجه می کنند:  ساختمان بانک تجارت(بانک شاهنشاهی سابق)(7)، ساختمان مخابرات(8)، و ساختمان موزه صنعتی زاده(9). حال از زیرگذر عبور می کنیم تا وارد خیابان ناصرخسرو(ناصریه) برسیم. اولین چیزی که در هنگام بیرون آمدن از زیرگذر ممکن است بشنوید" دارو" ست. ناصرخسرو از جاهایی است که دارو به صورت غیر قانونی فروخته می شود.

ناصرخسرو در داراخلافه ناصری شرق ارگ قرار داشت.

بعد از 5 دقیقه پیاده روی دست راستتان ورودی دارالفنون(10) را می توان مشاهده کرد.

دارالفنون

همانطور که می دانید دارالفنون از اقدامات چشمگیر امیر کبیر، صدراعظم ناصرالدین شاه، بوده و پایه ریز فرهنگ نوین آموزشی بوده . از دارالفنون تا سال 57 به عنوان مدرسه و از آن به بعد به مرکز تربیت معلم تبدیل شد. جالب است بدانیدکه سردر آن را لرزاده معمار طراح معروف آن زمان انجام داده است.

سمت چپ خیابان بورس لوازم برقی و مواد شیمیایی است.

بعد از گذشت حدود10 دقیقه ،از خیابان صور اسرافیل که عبور می کنیم در سمت چپ کوچه ای می رسیم به نام امام جمعه(11). علت نامگذاری آن خانه است که متعلق به امام جمعه وقت در زمان قاجار بوده. این خانه از معماری ویژه برخور دارست و اکنون در اختیار "دفتر حفظ و احیا بافت تاریخی تهران" قرار دارد.

بعد از اینکه مسیر را در ناصرخسرو در همان سمت خیابان ادامه می دهیم از کنار سرای روشن که نمایی خاص که برگرفته از معماری اروپایی است عبور می کنیم و در سمت به ساختمان شمس العماره (12)که در زمان ناصرالدین شاه ساخته شده می رسیم که در این خیابان جلوه گری می کند. روبروی شمس العماره کوچه مروی است که به خاطر مدرسه مروی در آن معروف باین نام می باشد. بازار مروی بیشتر بورس عطر و ادکلون و لوازم آرایشی بهداشتی است.

اگر مسیر را ادامه بدهیم به سه راه می رسیم . ما سمت راست را می گیریم و به سمت کاخ گلستان روانه می شویم. از اینجا تا کاخ حدود 10 الی 15 دقیقه طول می کشد.

در مسیر که حرکت می کنیم به فضایی باز می رسیم که به میدان سبزه میدان مشهور است. از آنجا ورودی به داخل بازار (بازار کفاشها)دارد. روبروی سبزه میدان ساختمان بانک ملی قرار دارد که قبل تر جایگاه بنای تکیه دولت(13) بود. جلوتر به میدانی در سمت راستتان هست که میدان ارگ نام دارد. حدفاصل خیابان ناصروخسرو(ناصریه) تا چهارراه 15 خرداد(گلوبندک) خیابان جباخانه یا بوذرجمهوری نام داشت. نقطه آخر مسيرمان کاخ گلستان است.

بعد از اينکه بازديد تمام شد نزديک ايستگاه مترو  واقع در چهارراه  گلوبندک يا 15 خرداد مي باشد.

کاخ گلستان

ساعات بازدید:

همه روزه به جز يکشنبه و پنج شنبه(9 الي 15)

 

+ نوشته شده در  شنبه شانزدهم مرداد 1389ساعت 16:17  توسط حمیدرضا مشیر  |